ប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ 1430 ដល់1950 (ភាគ៣)

ព្រះជ័យជេដ្ឋាសុគតនៅឆ្នាំ១៦២៧ ដោយគ្មាននរណានឹកស្មានទុកមុន ហើយដោយពុំទាន់មានគម្រោងឲ្យនរណាស្នងរាជ្យផង។ ព្រះញាតិវង្សក៏ប្រេះឆាឡើង រហូតដល់វាយប្រយុទ្ធតែគ្នាឯង។ គ្រាន់តែពីឆ្នាំ១៦២៧ ដល់១៦៤២ តែប៉ុណ្ណោះមានក្សត្រ ៤អង្គ ដែលឡើងសោយរាជ្យជាបន្តបន្ទាប់គ្នា។ គឺព្រះឧទ័យដែលជាឧបរាជឆ្លាតវាងវែនោះទេដែលកាន់អំណាចពិតប្រាកដ តែដែលពុំព្រមឡើងជាព្រះមហាក្សត្រតាមការយាងរបស់មន្ត្រីសេនាបតីឡើយ ដោយទុកព្រះពញាតូជា បុត្រពៅនៃព្រះជ័យជេដ្ឋាឲ្យគង់នៅលើរាជបល្ល័ង្គ។ ក្រោយមកដោយសាររឿងស្នេហា ជម្លោះក៏កើតឡើងរវាងព្រះឧទ័យ និងព្រះពញាតូ។ ការប្រយុទ្ធខ្លាំងក្រោយបំផុតធ្វើឡើងនៅព្រែកព្នៅ ហើយព្រះពញាតូត្រូវពួកព័រទុយហ្គេបាញ់សុគតដោយនឹងកាំភ្លើង។

មន្ត្រីសេនាបតីយាងព្រះឧទ័យឲ្យឡើងសោយរាជ្យទៀត តែព្រះអង្គនៅតែមិនព្រម ហើយឲ្យព្រះពញានូវ ដែលជាប្អូនចុងព្រះពញាតូឡើងសោយរាជ្យបន្តទៅទៀត។ ការប្រេះឆាក៏ចេះតែមានតទៅទៀតមិនឈប់សោះ ទីបំផុតទៅព្រះឧទ័យក៏ត្រូវក្សត្រមួយអង្គ គឺព្រះញាចន្ទ្រធ្វើឃាត។

ពញាចន្រ្ទឡើងសោយរាជ្យ តែអំណើះតទៅព្រះរាជវង្សបែកបាក់ហិនហោចស្ទើរអស់។ ខ្លះបែទៅរកយួន ខ្លះបែទៅរកសៀមដើម្បីបានអំណាច។ ព្រះពញាចន្ទ្រ ពុំមែនជាក្សត្រខ្ពង់ខ្ពស់គួរឲ្យហៅថាព្រះរាជាទេ។ ថ្ងៃមួយព្រះអង្គទតយល់ស្រីក្រមុំឥស្លាមម្នាក់ដែលមានរូបសម្រស់ស្អាតក៏ដណ្តឹងយកមកគង់នៅវាំងជាមហេសី​។​ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គ បានចូលសាសន៍ ឥស្លាមដោយយកនាមថា Ibrahim ។ ក្រោយមកទៀតមជ្ឈដ្ឋានវាំងទ្រាំមិនបានក៏មានការឃុបឃិតលួចលាក់ ហើយ បះបោរ។ ក្នុងនោះគឺក្សត្រនានានៃព្រះញាតិវង្សមិនចុះសម្រុងគ្នាទេ មួយរត់ទៅខាងមួយ​ មួយរត់ទៅខាងមួយទៀត ហើយសម្រេចចុងក្រោយទៅ គឺយួនម្ខាង សៀមម្ខាង ដែលសម្លឹងមើលហើយលូកដៃតាមផ្លូវទ័ពមក។ យួនលូកដៃខ្លាំងណាស់ក្នុងព្រឹត្តការណ៍ប្រេះឆានោះ ជាពិសេសនៅឆ្នាំ ១៦៥៨។

មិនតែប៉ុណ្ណោះបន្ទាប់មកចិនក៏មានលូកដៃដែរ។ នៅឆ្នាំ ១៦៧៣ ដល់ ១៦៧៤ យូនលើកទ័ពមកវាយជាលើកទីពីរ ឯលើកទី៣ គឺនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៦៨២ ដល់ ឆ្នាំ ១៦៨៨។ តមកទៀតក៏ជម្លោះ និងការរត់រកបក្សពួកជាមួយបរទេសនៅតែបន្តគ្មានពេលល្ហែឡើយ រហូតមលដល់ឆ្នាំ ១៦៩៨ ដែលយួនក្តោបក្តាប់បានពេញដៃនូវ​ខេត្តព្រៃនគរ និងខេត្តដូនណៃរបស់ខ្មែរ។ យួនយកមេទ័ពគេធំៗ មកឲ្យកាន់កាប់ខេត្តទាំងនោះ ហើយដឹកមនុស្សយួនដោយចាប់បង្ខំឲ្យមករស់នៅទីនោះឲ្យបាន ច្រើន។ ប៉ុណ្ណោះហើយក៏យួននៅតែមកវាយលុកខេត្តកំពង់ឆ្នាំង និងក្រុងលង្វែកទៀត។

បើនិយាយពីផ្នែកទី១ នៃស.វ.ទី១៨ គឺគ្មានស្តេចខ្មែរណាមួយសោយរាជ្យបានស្ថិតស្ថេរយូរឡើយ។ អស្ថិរភាពមានពេញទី។ សៀមកាន់ជើងជួយពួកណាដែលមិនរត់ទៅរកយួន ឯខ្មែរវិញគ្មានចំណេញអ្វីសោះឡើយ។ នៅពេលដែលក្សត្រខ្មែរប្រជែងគ្នាពុំចប់នោះ យួនមករស់នៅអុកឡុកពាសពេញ Mytho និង Vinh Long ដែលកាលនោះជាដីខ្មែរ។

ប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ 1430 ដល់1950 (ភាគ២)

កាលដែលនៅសាយរាជ្យធម្មតានៅឡើយ ព្រះសត្ថាមានពួកព័រទុយហ្គេ និងអេស្បាញ៉ុលនៅជិតជាជំនួយ។ ពេលសៀមធ្វើទុក្ខខ្លាំង ព្រះអង្គបញ្ជូនលោក Diego Veloso ទៅក្រុងម៉ានិលដែរ ដើម្បីរកជំនួយជាទ័ពនិងជាអាវុធ តែពេលនាវាជំនួយមកដល់ផែភ្នំពេញនោះ​ព្រះរាមជើងព្រៃធ្វើមិនដឹងមិនលឺបណ្តាលឲ្យមានជម្លោះ ជាមួយពួកអេស្បាញ៉ុល។ ពួកនេះក៏នាំគ្នាទៅវាយលុកវាំងនៅស្រីសន្ធរ រីឯព្រះរាមជើងព្រៃក៏សុគតនៅពេលនោះ

សតវត្សទី១៧

កាលដែលវាយបន្ទាយលង្វែកបាក់ហើយ សៀមចាប់យកក្សត្រសំខាន់ៗក្នុងព្រះរាជ្យវង្សខ្លះទៅប្រទេសគេ។ ក្រោយមកបន្តិចទើបព្រះនរេសូរសុខចិត្តបញ្ជូនព្រះ ស្រីសូរិយោព៌មឲ្យមកស្រុកខ្មែរវិញ ដោយដឹងថាអំណើៈតទៅខ្មែរនឹងនៅក្រោមចំណុះរបស់ខ្លួន។ តែព្រះនរេសូរឃាត់ទុកបុត្រព្រះសូរិយាព៌ម ២អង្គមិនឲ្យមកជា មួយព្រះបិតាឡើយ គឺទុកឲ្យនៅសៀមហាក់ដូចជាចំណាប់ខ្មាំងដូច្នោះ។ ទាល់តែក្រោមមកព្រះរាជបុត្រនោះរកល្បិច ដោះស្រាយរត់ចេញមកទាល់តែបាន។ ណាមួយគាប់ជួនពេលនោះព្រះនរេសូរប្រឈួនរហូតដល់សុគតផង។

ដើម្បីកុំឲ្យឥទ្ធិពលសៀមគ្របដណ្តប់ខ្លាំងពេក ព្រះស្រីសូរិយោព៌មចងសម្ព័ន្ធមេត្រីជាមួយយួនដែរ គឺជាមួយត្រកូល Nguyen ដែលខ្លាំងក្លានៅស្រុកយួនជំនាន់ នោះ។ ពួក Nguyen ក៏លើកក្សត្រីមួយអង្គឲ្យព្រះជ័យជេដ្ឋាដែលជាព្រះរាជបុត្រត្រូវគ្រងរាជ្យបន្តនៅថ្ងៃមុខ។

ក្រោយនោះបន្តិច ព្រះសូរិយោព៌មក៏ដាក់រាជ្យហើយឲ្យព្រះជ័យជេដ្ឋា(ទី២) មកស្នងជំនួសដូចគ្រោងទុក។ រីឯព្រះឧទ័យជាអនុជព្រះជ័យជេដ្ឋា ព្រះអង្គលើកឲ្យឡើងជាឧបរាជ។ ពីពេលនោះហើយដែលព្រះជ័យជេដ្ឋាតម្កើងស្នំយួននោះឲ្យឡើងពេញមុខជាព្រះមហេសី។

សង្គ្រាមខ្មែរ-យួន (ស.វ.​ ទី១៧)

យួនចាប់ផ្តើមបញ្ចេញមហិច្ឆិតាខ្លួនចង់បានទឹកដីខ្មែរ ដោយបញ្ជូនតង្វាយនានមកមហាក្សត្រខ្មែរ តែជាមួយគ្នានោះយួនធ្វើសំណើរសូមឲ្យដកប៉ុស្តិ៍គយខ្មែរជា បណ្តោះអាសន្ននៅព្រៃនគរ (ក្រោយមកយួនហៅថា Saigon ហើយសព្វថ្ងៃយួនហៅថាក្រុងហូជីមិញ) និងកំពង់ក្របី (សង្កាត់ Cholon ដែលនៅក្រុងព្រៃនគរ)។ គ្រាន់តែស្តេចខ្មែរយល់ព្រមយួនបញ្ជូនគ្នាគេឲ្យមកកាន់កាប់ប៉ុស្តិ៍នោះ។ យួរទៅរឿងបញ្ឈប់គយបណ្តោះអាសន្ននោះក្លាយទៅជាអចិន្ត្រែ។

ប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ 1430 ដល់1950 (ភាគ១)

​ខ្មែរបោះបង់ចោលរាជធានីអង្គរ ពោលគឺបោះបង់វាលទំនាបសៀមរាបមកនៅវាលទំនាបកណ្តាលនៃប្រទេសកម្ពុជាវិញ ដែលមានទន្លេ៤មុខជាចំណុចសំខាន់។ ការបោះបង់នោះបណ្តាលមកពីសៀមវាយលុកពុំឈប់ឈរ ហើយច្រើនសតវត្សមកទៀតក៏នៅតែទទួលរងការវាយលុកពីសៀម រហូតមកដល់ស.វទី១៧ ដែលយួនវាយពីម្ខាងទៀតផង។

សង្រ្គាមខ្មែរ សៀមពីស.វ​ ទី១៤ ដល់ ស.វ ទី១៦

នៅឆ្នាំ១៣៥២ សៀមមកវាយលុកអង្គរម្តង។ នៅរវាងឆ្នាំ១៣៩០ ក៏មានមកវាយម្តងទៀត។ វាយខ្លាំងជាទី៣គឺនៅឆ្នាំ១៤៣១-៣២ ដែលធ្វើឲ្យខ្មែររត់ចុះមក នៅខាងក្រោមវិញ។ ពេលនោះព្រះរាជាគឺព្រះបាទពញាយ៉ាត។

ព្រះរាជាអង្គនេះយករាជធានីមកតាំងទីលំនៅតាមតំបន់ទន្លេប្រសព្វមុខ ពោលគឺភ្នំពេញ ក្រោយពីគង់នៅម្តុំស្រីសន្ធរមួយរយៈពេលខ្លី។ សង្គ្រាមឬការបះ បោរកើតឡើងជាញឹកញាប់រហូតដល់ឆ្នាំ១៤៧៤ ដែល នាយកន ធ្វើឃាតព្រះបាទធម្មរាជាហើយប្រកាសខ្លួនឯងជាស្តេច។ ក្រោយមកទើបព្រះបាទអង្គចន្ទ្រ ដែលជាបុត្រព្រះធម្មរាជាសម្លាប់ស្តេចកនបាន ហើយឡើងសោយរាជ្យតាមទំនៀមវិញ។

ព្រះបាទអង្គចន្រ្ទសាងបន្ទាយលង្វែក ព្រោះទ័ពសៀមចូលមកវាយខ្មែរញឹកញាប់ណាស់។ កាយវិការវិសេសមួយនៃព្រះបាទអង្គចន្ទ្រ​គឺព្រះអង្គយាងទៅអង្គរ វិញហើយរៀបចំរាជធានីចាស់នោះតាមលទ្ធភាពដែលធ្វើទៅបាន។ ក្សត្រដែលសោយរាជ្យក្រោយៗមកក៏យកតម្រាប់តាមព្រះអង្គ គឺថាសុទ្ធតែយាងទៅ ជួសជុលនិងធ្វើបុណ្យនៅអង្គរ ជាពិសេសព្រះបាទបរមរាជានិងព្រះសត្ថា។​ ខ្មែរងើបឡើងមួយរយៈពេលដែរ មានទាំងជួយជាកម្លាំងដល់សៀមដើម្បីវាយ ភូមាផង។ រីឯជម្លោះជាមួយសៀមក៏មានគឺមានរហូតដល់ឆ្នាំ១៥៩៤​ ដែលព្រះនរេសូរនៃប្រទេសសៀមឲ្យទ័ពមកវាយទាល់តែធ្លាយបន្ទាយលង្វែក។

ពេលនោះ​ ក្សត្រខ្មែរមួយអង្គទៀតគង់នៅខេត្តជើងព្រៃមិនមកជួយព្រះសត្ថាឡើង ព្រោះចង់ឡើងសោយរាជ្យខ្លួនឯងវិញ។ ព្រះសត្ថាព្រមទាំងក្រុមញាតិវង្ស រត់ភៀសព្រះអង្គទៅស្រុកលាវ ហើយបន្តិចមកនោះ ព្រំរាមជើងព្រៃ ក៏ដេញសៀមចេញ ហើយឡើងសោយរាជ្យនៅ ស្រីសន្ធរ ។ តែព្រះអង្គវាតឥទ្ធិពលបាន តែទៅលើតំបន់ ខ្លះៗប៉ុណ្ណោះព្រោះរាស្ត្រមួយភាគធំមិនព្រមទទួលស្គាល់រាជ្យនោះឡើយ។

ប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ 1430 ដល់1950 (សុំអភ័យទោស)

ជបឋមខ្ញុំបាទសុំអភ័យទោសទុកជាមុន ព្រោះកម្រងឯកសារនេះគឺខ្ញុំ

បាទដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ លោកតាវណ្ណ មូលីវណ្ណ

អ្វីដែលខ្ញុំសុំទោសគឺត្រង់ថាមិនបានសុំការអនុញ្ញាត្តជាមុន មុននឹងធ្វើការផ្សាយ

អត្ថបទនេះបន្ត។ គោលបំណងនៃការបង្ហាញអត្ថបទសិក្សានេះ គឺក្នុងអត្ថន័យ

បណ្តុះបណ្តាល និងគោលបំណងចូលរួមចែករំលែក ពង្រីកពុទ្ធិរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា

តែប៉ុណ្ណោះ គឺមិនមានក្នុងគោលបំណង នយោបាយ ឬកេងចំណេញពាណិជ្ជកម្មអ្វីនុះឡើយ។

សង្ឃឹមថា អ្នកនិពន្ធដែលបានចងក្រងឯកសារនេះ ជាពិសេសលោកតា វណ្ណ មូលីវណ្ណ នឹងមិនយកទោស

អូសដំណើរអ្វីទេ…។

ពីខ្ញុំបាទវណ្ណពិសិដ្ឋ វិស្វករសំណង់ស៊ីវិល និងជានិស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិតផ្នែកទឹកសំអុយ

2015.Mar.30 Nagoya University, Nagoya City, Japan

POPULATION PROJECTIONS FOR PHNOM PENH, 2008-2030

Phnom Penh Population

Source: Bureau of Statistics, Japan

http://www.stat.go.jp
Pp p 30
 ppp 30

Golden speech from Famous Architecture Vann Molyvann

prek tnot project

exspress way in Asian Counties

តាមដាន

Get every new post delivered to your Inbox.